Tanden op leeftijd

Dat tanden op leeftijd uitvallen, is geen biologische noodzaak. Tanden worden niet oud en geven dan op; zij gaan verloren omdat cariës of een parodontitis jarenlang onbehandeld is gebleven. Mensen die regelmatig op controle gaan en hun tanden verzorgen, houden ze heel vaak tot op hoge leeftijd.

Wat er met de jaren werkelijk verandert, is de aard van de dreiging. De preventie moet daarom verschuiven — niet minder worden, maar anders.

Het tandvlees trekt terug

In de loop van de jaren trekt de tandvleesrand terug, deels door de leeftijd, deels als gevolg van eerdere ontstekingen, deels door te hard poetsen. De tanden lijken langer, en het worteloppervlak komt vrij te liggen.

Dit oppervlak heeft geen email. Het is zachter, gevoeliger en wordt al bij een hogere zuurgraad aangetast dan de tandkroon. Wortelcariës wordt daarmee de typische cariës van de hogere leeftijd — zij ontstaat sneller en wordt vaak laat opgemerkt, omdat zij onder de blikhoogte ligt.

Minder speeksel

De speekselklieren zelf werken ook op leeftijd betrouwbaar. Wat de speekselvloed vermindert, zijn de Medicijnen die er met de jaren bij komen: bloeddrukverlagers, plasmiddelen, antidepressiva, middelen tegen een overactieve blaas, pijnstillers. Het effect telt op met elk verder middel.

Met het speeksel valt de belangrijkste lichaamseigen bescherming weg — het spoelen, het neutraliseren van zuren en het teruggeven van mineralen. Dat is een van de hoofdredenen waarom op leeftijd in korte tijd meerdere nieuwe cariësplekken kunnen ontstaan.

Meer randen, meer niches

Kronen, bruggen, implantaten en partiële protheses brengen overgangen mee waaraan plak houvast vindt. Onder een kroon kan de tand cariës krijgen zonder dat het pijn doet, omdat de zenuw gedempter meldt. Ankertanden van een partiële prothese dragen extra last en zijn statistisch de tanden die als volgende verloren gaan.

De handen worden onhandiger

Artrose in de vingers, afnemende kracht, trillen, beperkte beweeglijkheid van de schouder, slechter zien — dat alles werkt direct door in de mondhygiëne, en het wordt zelden aangekaart omdat het niet op een tandprobleem lijkt.

Juist hier is echter veel oplosbaar:

• Een elektrische tandenborstel neemt de beweging over en heeft een dikker handvat.
• Handtandenborstels kunnen met een stuk schuimrubber of een fietshandvat dikker worden gemaakt.
• Interdentale ragers met een lange steel bereiken de achterste tanden beter dan tandzijde, die beide handen en fijne motoriek vraagt.
• Een spiegel met goed licht in de badkamer helpt meer dan u vermoedt.

Wat daaruit volgt

• Kortere intervallen voor controle en reiniging, niet langere.
• Fluoride in hogere concentratie: eenmaal per week een gel, bij hoog risico een hoog geconcentreerde tandpasta op recept.
• De tandhalzen gericht reinigen — daar ontstaat het meeste.
• Zachte borstel, weinig druk: aan blootliggende tandhalzen richt druk snel schade aan.
• Tandvervanging dagelijks mechanisch reinigen en de pasvorm regelmatig laten controleren.
• Een droge mond aankaarten in plaats van hem te aanvaarden.