Mond en lichaam

De mond is geen afgescheiden gebied. Bij een gevorderde parodontitis tellen de ontstoken binnenvlakken van de tandvleespockets op tot een wondoppervlak dat ongeveer overeenkomt met de grootte van een handpalm — blijvend, jarenlang. Via dit oppervlak komen bacteriën en ontstekingsstoffen in de bloedbaan.

Daaruit is een onderzoeksgebied ontstaan dat voorzichtigheid verdient: veel verbanden zijn goed waargenomen, maar waarneming is geen bewijs. Dat twee dingen samen optreden, kan erdoor komen dat het ene het andere veroorzaakt — of doordat beide dezelfde oorzaken hebben. Roken, overgewicht, sociale status en voeding werken op beide kanten in.

Diabetes

Hier is de relatie het best onderzocht, en zij loopt in beide richtingen. Een slecht geregelde bloedsuiker verslechtert de afweer en de wondgenezing — mensen met Diabetes hebben een duidelijk verhoogd risico op parodontitis en op ernstiger verlopen. Omgekeerd verslechtert een onbehandelde parodontitis de bloedsuikerregeling, omdat ontstekingsstoffen de werking van insuline onderdrukken.

Wat daaraan praktisch is: de behandeling werkt meetbaar. Na een parodontitistherapie daalt de langetermijnsuikerwaarde in studies gemiddeld meetbaar. Dat is een van de weinige gevallen waarin een tandheelkundige behandeling een internistische waarde verbetert.

Hart en bloedvaten

Mensen met parodontitis hebben statistisch vaker vaatverkalking, hartinfarcten en beroertes. Een biologische weg is plausibel: bacteriën uit de mond zijn aantoonbaar in vaatafzettingen, en chronische ontsteking bevordert arteriosclerose.

Wat tot nu toe niet is aangetoond, is de beslissende laatste stap: dat de behandeling van het tandvlees het aantal hartinfarcten verlaagt. Meetbaar verbeteren ontstekingswaarden en de functie van de binnenwand van de vaten. Een bewijs van harde eindpunten ontbreekt. Een extra reden om een parodontitis te laten behandelen is het toch.

Zwangerschap

Voor vroeggeboorte en laag geboortegewicht is een verband met parodontitis beschreven. Of de behandeling tijdens de Zwangerschap het risico verlaagt, is in studies niet eenduidig uitgevallen — vermoedelijk omdat zij dan te laat komt. De zinvolle gevolgtrekking is om het tandvlees vóór een geplande zwangerschap in orde te brengen.

Reuma

Reumatoïde artritis en parodontitis treden opvallend vaak samen op. Er wordt een gemeenschappelijk mechanisme besproken: een bepaalde parodontitisbacterie verandert lichaamseigen eiwitten zo, dat het immuunsysteem ze aanvalt — hetzelfde proces dat bij reumatoïde artritis een rol speelt. Het verband is interessant en niet definitief opgehelderd.

Longen, nieren, geheugen

Bij zorgbehoevende en bedlegerige mensen is het verband tussen mondhygiëne en longontsteking goed onderbouwd: bacteriën uit de mond worden ingeademd. Zorgvuldige mondzorg verlaagt in zorginstellingen het aantal longontstekingen meetbaar — dat is een van de praktisch werkzaamste bevindingen van dit hele gebied.

Voor chronische nieraandoeningen en voor dementie zijn er waarnemingen die een verband doen vermoeden. Zij zijn serieus te nemen en zijn niet genoeg om van een oorzaak te spreken.

Wat volgt daaruit

Geen van deze verbanden mag als drukmiddel worden gebruikt, en geen enkel rechtvaardigt beloftes. Wat zich laat zeggen, is soberder en toch genoeg: een behandelde parodontitis is beter dan een onbehandelde, onafhankelijk van hoeveel zij voor hart en stofwisseling uitmaakt. En wie een chronische aandoening heeft, moet zijn tandvlees regelmatig laten controleren — omdat de ontsteking daar lang geen klachten geeft.