Tandhalzen en wortelcariës

Een tand bestaat uit twee heel verschillende delen. De kroon is met email overdekt, het hardste materiaal van het lichaam. De wortel niet — die draagt slechts een dunne cementlaag over het zachtere tandbeen. Zolang het tandvlees haar bedekt, speelt dat geen rol. Ligt zij vrij, dan verandert de situatie grondig.

Waarom de wortel gevoeliger is

• Zij lost eerder op. Email wordt vanaf een pH-waarde van ongeveer 5,5 aangetast, het worteloppervlak al vanaf ongeveer 6,2 — dus duidelijk eerder en daarmee duidelijk vaker per dag.
• Zij is zachter. Cariës breidt zich daar sneller uit, en meer in de breedte dan de diepte.
• Zij is gevoelig. In het tandbeen lopen fijne kanaaltjes tot aan de zenuw. Koud, heet, zoet en zuur worden direct doorgegeven.
• Zij ligt slecht zichtbaar. Wortelcariës wordt vaak pas laat opgemerkt.

Waarom het tandvlees terugtrekt

• Te hard poetsen met een harde borstel en horizontale schrobbewegingen. De meest voorkomende oorzaak bij mensen met verder gezond tandvlees.
• Een doorgemaakte parodontitis. Na een geslaagde behandeling gaat de zwelling terug, en de wortel ligt vrij — dat is een teken van genezing, ook wanneer het er anders uitziet.
• Dun tandvlees als aanleg.
• Tandenknarsen en verkeerde belasting.
• Piercings, die blijvend tegen het tandvlees aanliggen.

Teruggetrokken tandvlees groeit niet van zelf aan. In uitgezochte gevallen laat het zich chirurgisch dekken; dat is bewerkelijk en niet overal zinvol. Belangrijker is de teruggang te stoppen — en dat lukt bijna altijd via de poetstechniek.

Tegen de gevoeligheid

• Tandpasta voor gevoelige tanden met kaliumnitraat, tinfluoride of arginine. Zij heeft twee tot vier weken regelmatig gebruik nodig — wie na drie dagen opgeeft, geeft de werking weg. Een truc: wat pasta met de vinger op de gevoelige plek brengen en laten inwerken in plaats van haar direct weg te spoelen.
• Lage RDA-waarde. Bleekmakende pasta's met hoge abrasie zijn hier de verkeerde keuze.
• Zachte borstel, weinig druk, uitvegende in plaats van schrobbende bewegingen.
• Fluoridelak in de praktijk — hij sluit de kanaaltjes en werkt vaak direct.
• Zuur begrenzen. Vruchtensappen, limonades en azijn openen de kanaaltjes weer.
• Na iets zuurs niet poetsen, een half uur wachten.

Blijft de pijn ondanks alles of wordt zij sterker, dan hoort dat onderzocht. Aanhoudende gevoeligheid kan ook van een scheur, een lekkende vulling of een beginnende cariës komen.

Preventie van wortelcariës

Hier telt fluoride in hogere concentratie, omdat het oppervlak gevoeliger is:

• Een tandpasta met 1.400 tot 1.500 ppm als basis.
• Een fluoridegel eenmaal per week, 's avonds na het poetsen, daarna niets meer eten of drinken.
• Bij hoog risico een tandpasta met 5.000 ppm op recept. Zij is voor precies deze situatie gemaakt.
• Fluoridelak in de praktijk, meerdere keren per jaar.
• De tandhalzen gericht reinigen — met interdentale ragers in de passende maat, die ook de ingetrokken vlakken van de wortel bereiken.
• Voor speeksel zorgen: drinken, suikervrije kauwgom, een droge mond aankaarten.

Is er al wortelcariës ontstaan, dan wordt zij gevuld. Dat is veeleisender dan een vulling aan de kroon, omdat de plek vaak aan de tandvleesrand ligt en moeilijk droog te houden is. Hoe eerder zij wordt gevonden, hoe eenvoudiger — nog een reden voor korte controle-intervallen.