Tandpasta en mondwater

Een tandpasta is in wezen een drager voor fluoride en een mild polijstmiddel. Al het andere — smaak, schuim, kleur, reclamebelofte — verandert aan het resultaat weinig. Twee vermeldingen op de tube zijn zeggingskrachtig, en beide staan er klein op.

Het fluoridegehalte

Het staat in ppm, delen per miljoen. De waarden waar het op aankomt:

• Volwassenen en jongeren: 1.000 tot 1.500 ppm. Dat is het bereik waarvoor de werking tegen Cariës is aangetoond.
• Kinderen tot de tweede verjaardag: een hoeveelheid tandpasta ter grootte van een rijstkorrel met 1.000 ppm.
• Kinderen van twee tot zes jaar: een hoeveelheid ter grootte van een erwt met 1.000 ppm.
• Vanaf zes jaar: de concentratie voor volwassenen.

Een tandpasta zonder fluoride laat het werkzaamste bestanddeel weg. Wie haar uit overtuiging kiest, moet weten dat hij daarmee afziet van de best onderbouwde bescherming tegen cariës. Hydroxyapatiet wordt als alternatief aangeprezen; eerste onderzoeken zijn niet onzinnig, maar de hoeveelheid gegevens haalt die van fluoride niet.

De abrasie: RDA

De RDA-waarde geeft aan hoe sterk een pasta tandsubstantie wegneemt. Zij staat zelden op de tube, maar is bij de fabrikant of in vergelijkingen te vinden. Een grove oriëntatie:

• onder 50 — laag, voor blootliggende tandhalzen en gevoelige tanden
• 50 tot 80 — gemiddeld, voor het normale dagelijkse gebruik
• boven 100 — hoog, werkzaam tegen verkleuringen, niet voor dagelijks gebruik

Veel bleekmakende pasta's liggen in het bovenste bereik. Op email is dat af en toe verdedigbaar; op blootliggend dentine aan de tandhals is het dat niet — dentine is duidelijk zachter en groeit niet aan.

Speciale pasta's

• Sensitive: bevatten kaliumnitraat, tinfluoride of arginine, die de doorgifte van prikkels in de tand dempen. Zij werken, maar hebben tijd nodig — twee tot vier weken regelmatig gebruik.
• Bleekmakend: verwijderen het opgelegde via de abrasie. Zij bleken niet. De tand wordt niet lichter dan zijn eigen kleur.
• Voor tandvlees: bevatten vaak tinfluoride of zinkverbindingen en kunnen de bloedingsneiging verlagen. Een interdentale rager bewerkt meer.
• Natuurcosmetica: vaak zonder fluoride. Wie haar gebruikt, moet fluoride anders toevoeren, bijvoorbeeld via een gel.

Mondwaters: wat zij kunnen

Een mondwater bereikt plak niet — het stroomt eromheen. De biofilm is een hechtende laag met een eigen beschermhuls; hij wordt mechanisch verwijderd of helemaal niet. Daarom de belangrijkste zin over dit onderwerp: een mondwater vervangt noch de borstel noch de tandzijde.

Als aanvulling kan het nuttig zijn. Drie groepen zijn te onderscheiden:

• Fluorideoplossingen voor dagelijks spoelen. Zinvol bij verhoogd cariësrisico, bij beugels en bij blootliggende tandhalzen.
• Cosmetische mondwaters met etherische oliën of zinkverbindingen. Kunnen de plakvorming licht afremmen en de adem frisser maken. Voor dagelijks gebruik geschikt.
• Chloorhexidine — een medisch antisepticum, geen alledaags product. Het werkt sterk tegen bacteriën en wordt na operaties, bij acute ontstekingen en tijdelijk na tandvleesbehandelingen ingezet. Bij langer gebruik verkleurt het tanden en tong bruin en verandert het de smaakzin. Gebruikelijk zijn twee tot vier weken, niet langer — en niet zonder aanleiding.

Alcohol in mondwaters heeft geen therapeutisch doel; het is oplosmiddel. Bij een droge mond, bij kinderen en bij mensen met een alcoholverslaving zijn alcoholvrije middelen de juiste keuze.

Oliezuigen, huismiddelen, bakpoeder

Oliezuigen is onschadelijk wanneer het aanvullend gebeurt. Een bewijs dat het cariës of tandvleesontsteking voorkomt, bestaat niet. Wie het in plaats van de tandzijde doet, ruilt een werkzame maatregel voor een niet-onderbouwde.

Bakpoeder, soda en zout zijn voor het tandenpoetsen ongeschikt: te grof, geen fluoride. Ook het advies om met citroensap of appelazijn te bleken is schadelijk — zuur lost email op, en het effect is blijvend.